Gdy spoglądamy w nocne niebo, naszą uwagę w naturalny sposób przyciągają najjaśniejsze punkty. Jednak w kosmosie istnieją również ukryte obiekty, które mają kluczowe znaczenie dla zrozumienia ewolucji galaktyk: galaktyki o niskiej jasności powierzchniowej (LSBG) oraz galaktyki ultra-rozproszone (UDG). Kluczowe znaczenie ma zrozumienie ich właściwości, a także historii ich powstawania i ewolucji. We właśnie opublikowanym artykule zespół naukowców z Zakładu Astrofizyki Narodowego Centrum Badań Jądrowych, kierowany przez doktoranta Antonio Vanzanellę, zbadał nowe kandydatki na galaktyki typu UDG w celu potwierdzenia ich natury i precyzyjnego określenia ich właściwości.

Zgodnie z przyjmowanymi obecnie modelami kosmologicznymi, nasz Wszechświat nieustannie się rozszerza, a tempo tego rozszerzania wciąż rośnie. Pomiar tej wartości stanowi jednak duże wyzwanie dla naukowców, dlatego poszukiwane są nowe metody, takie jak badania tzw. kompaktowych galaktyk reliktowych. W opublikowanej właśnie pracy, zespół badaczy z Zakładu Astrofizyki Narodowego Centrum Badań Jądrowych wskazał, że te niezwykłe obiekty mogą umożliwić dokładniejsze wyznaczenie szybkości, z jaką rozszerza się Wszechświat.

Uczenie maszynowe i nowoczesne metody statystyczne stają się kluczowymi narzędziami w astrofizyce i kosmologii – od przetwarzania danych z obserwacji i fotometrycznych przesunięć ku czerwieni po odkrycia w dziedzinie czasu, klasyfikację obrazów i wnioskowanie o parametrach. W dniach 21-25 września w Zakładzie Astrofizyki Narodowego Centrum Badań Jądrowych odbyły się warsztaty VIewing Space ThroUgh machine Learning and Astrostatistics (VISTULA). Stanowiły one uporządkowane wprowadzenie do podstaw statystyki i koncepcji uczenia maszynowego.

Mikrofalowe promieniowanie tła (ang. CMB) zawiera kluczowe informacje o wczesnych etapach ewolucji Wszechświata. W najnowszej pracy astrofizycy z Narodowego Centrum Badań Jądrowych (NCBJ) zbadali, w jaki sposób promieniowanie mikrofalowe pochodzące z naszej Galaktyki oraz soczewkowanie grawitacyjne zniekształcają sygnał CMB. Przeanalizowali również, jakie metody mogą wykorzystać przyszłe eksperymenty badające mikrofalowe promieniowanie tła, aby uzyskać silniejsze ograniczenia na amplitudę pierwotnych fal grawitacyjnych.

Galaktyki radiowe w kształcie litery X (XRG) stanowią rzadką klasę galaktyk aktywnych, których pochodzenie nadal pozostaje niejasne. Naukowcy uważają, że mogą one być związane ze zderzeniami galaktyk, co czyni je potencjalnymi miejscami występowania par czarnych dziur, które w przyszłości będą wytwarzać fale grawitacyjne. Wyniki badań obejmujących prawie 200 galaktyk XRG, przeprowadzonych pod kierownictwem Prajnadipta Ghosha, doktoranta z Zakładu Astrofizyki w NCBJ, zostały właśnie opublikowane w czasopiśmie „Astrophysical Journal”.

Rozpoczyna się nowa era astronomii i astrofizyki – Obserwatorium im. Very C. Rubin uruchamia projekt LSST, czyli najbardziej szczegółowy filmowy zapis Wszechświata. W inicjatywie tej bierze udział polskie konsorcjum złożone z ośmiu instytucji, któremu przewodzi Narodowe Centrum Badań Jądrowych.