Czym się zajmujemy?

Czwarty Zakład Departamentu Badań Podstawowych zajmuje się badaniami z zakresu astrofizyki i astronomii, głównie ich aspektami obserwacyjnymi. Nasza siedziba mieści się w Warszawie przy ulicy Pasteura 7.

Badania prowadzone w Zakładzie Astrofizyki obejmują:

Kosmologię: CMB, duże struktury Wszechświata, ciemna materia, kosmologia niestandardowa i soczewkowanie grawitacyjne
Fale grawitacyjne: Astronomia wieloskładnikowa, nowe narzędzia dla kosmologii
Fizykę galaktyk: Formacja i ewolucja galaktyk, AGN, kwazary i rozbłyski gamma
Ośrodek międzygwiazdowy: Powstawanie gwiazd, gwiazdy neutronowe i białe karły

Naukowcy Zakładu są również zaangażowani w wiele projektów międzynarodowych.

 

 

Więcej szczegółów dotyczących badań Zakładu Astrofizyki i jego pracowników jest dostępnych w angielskiej wersji strony

Aktualności

Aktualności dotyczące badań prowadzonych przez nasz Zakład znajdziesz tutaj.

Aktualności

<a href="https://www.ncbj.gov.pl/news-bp4">Aktualności dotyczące badań prowadzonych przez nasz Zakład znajdziesz&nbsp;tutaj</a>.

Mapa fluktuacji temperatur kosmicznego promieniowania tła, stworzona dzięki pomiarom misji Planck. Źródło:  ESA i kolaboracja Planck

Astrofizycy z NCBJ poszerzają wiedzę o zniekształceniach mikrofalowego promieniowania tła

Mikrofalowe promieniowanie tła (ang. CMB) zawiera kluczowe informacje o wczesnych etapach ewolucji Wszechświata. W najnowszej pracy astrofizycy z Narodowego Centrum Badań Jądrowych (NCBJ) zbadali, w jaki sposób promieniowanie mikrofalowe pochodzące z naszej Galaktyki oraz soczewkowanie grawitacyjne zniekształcają sygnał CMB. Przeanalizowali również, jakie metody mogą wykorzystać przyszłe eksperymenty badające mikrofalowe promieniowanie tła, aby uzyskać silniejsze ograniczenia na amplitudę pierwotnych fal grawitacyjnych.

Obraz 3C 223.1 uzyskany przez LOFAR nałożony na złożony obraz w kolorach RGB z DECaLS DR 10. 3C 223.1 jest potencjalnym obiektem typu dual-AGN XRG. Obraz stworzony przez Prajnadipta Ghosha, stylizowany przez sztuczną inteligencję.

Czy kosmiczne motyle ukrywają podwójne supermasywne czarne dziury?

Galaktyki radiowe w kształcie litery X (XRG) stanowią rzadką klasę galaktyk aktywnych, których pochodzenie nadal pozostaje niejasne. Naukowcy uważają, że mogą one być związane ze zderzeniami galaktyk, co czyni je potencjalnymi miejscami występowania par czarnych dziur, które w przyszłości będą wytwarzać fale grawitacyjne. Wyniki badań obejmujących prawie 200 galaktyk XRG, przeprowadzonych pod kierownictwem Prajnadipta Ghosha, doktoranta z Zakładu Astrofizyki w NCBJ, zostały właśnie opublikowane w czasopiśmie „Astrophysical Journal”.

Zdjęcie pola gwiazd w konstelacji Lupus, o rozdzielczości 1,7 gigapiksela, prezentuje bezprecedensowy widok Wszechświata, jaki zapewnia nam Obserwatorium im. Very C. Rubin. Źródło: NSF–DOE Vera C. Rubin Observatory/NOIRLab/SLAC/AURA

Obserwatorium im. Very C. Rubin rozpoczyna zdjęcia do filmu "Legacy Survey of Space and Time". W roli głównej nasz Wszechświat!

Rozpoczyna się nowa era astronomii i astrofizyki – Obserwatorium im. Very C. Rubin uruchamia projekt LSST, czyli najbardziej szczegółowy filmowy zapis Wszechświata. W inicjatywie tej bierze udział polskie konsorcjum złożone z ośmiu instytucji, któremu przewodzi Narodowe Centrum Badań Jądrowych.

Wygenerowana z wykorzystaniem sztucznej inteligencji wizja artystyczna RAD-BAARG, przedstawiająca możliwe oddziaływanie relatywistycznych dżetów emitowanych przez centralną galaktykę z otaczającym środowiskiem gromady. Jasny łuk po prawej stronie przedstawia proponowaną wielkoskalową dziobową falę uderzeniową, natomiast wydłużona struktura po lewej obrazuje rozległą plazmę radiową ukształtowaną przez ruch galaktyki i jej otoczenie.

Kosmiczny łuk i strzała: czy naddźwiękowa radiogalaktyka wyznacza gigantyczną falę uderzeniową?

Międzynarodowy zespół współkierowany przez dr. Pratika Dabhade z Narodowego Centrum Badań Jądrowych (NCBJ) odkrył niezwykłą radiogalaktykę o kształcie łuku i strzały, z gigantyczną strukturą łukową rozciągającą się na niemal 1,8 miliona lat świetlnych.

Różne typy radiogalaktyk zasilane energią supermasywnych czarnych dziur. Źrodło: Maya Horton and the LOFAR surveys collaboration

„Sięgają tam, gdzie wzrok nie sięga” – kamień milowy w rozwoju światowej radioastronomii!

W europejskim czasopiśmie Astronomy & Astrophysics ukazał się artykuł opisujący największy i najbardziej szczegółowy radiowy przegląd nieba. W międzynarodowym gronie badaczy zaangażowanych w ten wyjątkowy na skalę światową projekt są astronomowie z Polski, w tym prof. Katarzyna Małek i dr Pratik Dhabade z Zakładu Astrofizyki NCBJ.

Ilustracja pokazująca ukrytą różnorodność nieaktywnych galaktyk: Chociaż galaktyki wygaszone wydają się podobnie czerwone i stare w świetle gwiazd obserwowanym przez JWST (dół) , obrazy ALMA pokazują, że zawartość zimnego pyłu i gazu molekularnego może się znacznie różnić. Niektóre obiekty zachowują znaczne zasoby pyłu i gazu (po lewej), podczas gdy inne są prawie wyczerpane (po prawej), co wskazuje na różnorodne ścieżki ewolucyjne po zakończeniu formowania się gwiazd

Doktorant NCBJ na czele międzynarodowego zespołu z publikacją w The Astrophysical Journal Letters

Doktorant Zakładu Astrofizyki Narodowego Centrum Badań Jądrowych, Giuliano Lorenzon, stanął na czele międzynarodowego zespołu, którego wyniki - opublikowane w prestiżowym czasopiśmie The Astrophysical Journal Letters - dostarczają jednych z najgłębszych jak dotąd obserwacyjnych ograniczeń dotyczących zawartości gazu molekularnego i pyłu w masywnych galaktykach nieaktywnych.